Özet: İslamiyetin beş şartından biri olan namaz, tekrarlayıcı hareketler eşliğinde dua okuyarak yapılan bir ibadet şeklidir. Namaz; sabah, öğlen, ikindi, akşam ve yatsı olmak üzere her gün beş defa kılınır. Ek olarak erkekler cuma ve bayram namazı, ile cenaze namazı kılmakla yükümlüdür. Bu çalışmadaki amaç, düzenli günde beş vakit namaz kılan hastalarda, tekrarlayıcı hareketlerden oluşan namazın diz ve kalça osteoartriti ile osteoporoz üzerine etkisini araştırmaktır. Bu prospektif çalışmaya en az 10 yıl namaz kılan 46 hasta ve kontrol grubu olarak namaz kılmayan 40 hasta alındı. Her hasta standart sorgulama formu ile değerlendirildi, eklem muayeneleri yapıldı ve çeşitli laboratuvar parametreleri çalışıldı. Çalışmaya alınan tüm hastaların ön-arka karşılaştırmalı kalça ve diz (ayakta) grafileri çekildi. Grafiler, birbirinden bağımsız iki farklı araştırmacı tarafından değerlendirildi, önce Kellgren ve Lawrence (K&L) evrelemesine göre puanlandırıldı, daha sonra eklem aralıkları çelik cetvel kullanılarak ölçüldü ve milimetrik olarak en yakın değerler kaydedildi. Tüm hastaların lumbal ve femur bölge kemik mineral yoğunluğu (KMY) ölçüldü. Bu çalışmada, namaz kılan hastalarda Heberden nodülü, Bouchard nodülü ve karpometakarpal hastalık daha fazla bulundu. K&L evrelendirilmesi ile diz ve kalça eklem aralığı ölçümleri, namaz kılan ve kılmayan hastalar arasında farklılık göstermedi. Lumbal bölge kemik mineral yoğunluğu namaz kılanlarda düşük saptandı. Kadın cinsiyeti, yaş, Heberden ve Bouchard nodülü ile düşük lumbal KMY arasında anlamlı ilişki saptandı. Sonuç olarak, namazın diz ve kalça osteoartriti üzerine etkisinin olmadığı, el osteoartriti ile ilişkili olabileceği düşünüldü. Namaz kılanlarda lumbal KMY'da azalma saptandı, bu konuda gelecekte yapılacak olan çalışmalar yol gösterici olacaktır.

Abstract: Namaz is one kind of worship that composed of repetitive action during praying in Islam. Namaz is performed regularly five times a day in the early morning, noon, mid-afternoon, sunset and evening, in addition only male are responsible to perform friday, bairams and death ceremonies namaz. The aim of this study was to search the effect of this repetitive action on knee, hip osteoarthritis and osteoporosis. Forty-six patients who had been performed namaz at least for 10 years, and 40 patients who had not performed namaz were included in this prospective study. Each patient was evaluated with standard questionnaire form, joint examination was done and various laboratory parameters were studied. Anterior-posterior radiography of the pelvis and weight-bearing knees of each patient were examined. Each film was evaluated by two investigators separately and first scored by using Kellgren and Lawrence (K&L) scale, then the width of the joint space of hips and knees were measured directly using a steel ruler and recorded to the nearest half milimeter. Bone mineral density (BMD) of spine and femur was measured. In this study, patients having Heberden's nodules, Bouchard's nodules, carpometacarpal disease were frequent in worshiper group. Joint space width measurements and assessment according to K&L scale did not differ between worshipers and non-worshipers. BMD of spine was decreased in worshipers and also decreased with patients having Heberden's nodules, Bouchard's nodules, female gender and age. As a conclusion, namaz has no effect on knee and hip osteoarthritis, may be related with hand osteoarthritis. It seems to have negative effect on lumbal BMD, but further investigations are needed.